Sözlük
Gizlilik, güvenlik ve sosyal ağlarla ilgili terimler — kısaca ve sade bir dille açıklandı.
A
- Açık kaynak (open source)Açık kaynak, kaynak kodu herkesin kullanmasına, değiştirmesine ve aktarmasına izin veren bir lisans altında kamuya açık olan yazılımı ifade eder.
- AES-256-GCMAES-256-GCM, verileri 256 bitlik bir anahtarla koruyan ve üzerlerinde oynanıp oynanmadığını da fark eden yaygın bir simetrik şifreleme yöntemidir.
- Akış algoritmasıAkış algoritması, bir sosyal ağın sana hangi gönderileri hangi sırayla göstereceğine, geçmiş etkinliğin gibi sinyallere dayanarak karar veren yazılımdır.
- Aktarım şifrelemesi (TLS)Aktarım şifrelemesi (TLS), cihazınla bir sunucu arasında taşınan verileri gizlice dinleyenlere karşı korur; bunu kullanan web siteleri https:// ile başlar.
- AnketAnket, birkaç olası yanıtlı bir soru sorar ve başkalarının oy vermesini sağlar; örneğin bir gönderide, hikâyede veya sohbette.
- AnonimleştirmeAnonimleştirme, verileri artık belirli bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek şekilde değiştirir. Gerçekten anonim veriler artık GDPR kapsamına girmez.
- APK dosyasıAPK dosyası, bir Android uygulamasının kurulum paketidir. Kodu, kaynakları ve bir imzayı bir araya getirir ve uygulama mağazası olmadan da kurulabilir.
- Arkadaşlık isteğiArkadaşlık isteği, bir sosyal ağda biriyle bağlantı kurma davetidir. Yalnızca karşı taraf kabul ettiğinde geçerli olur.
B
- Bağlamsal reklamBağlamsal reklam, senin hakkında oluşturulmuş bir profile ve geçmiş davranışlarına değil, çevresindeki içeriğe uyan reklamlar gösterir.
- Bahsetme (@-mention)Bahsetme, bir gönderide veya yorumda @ işaretiyle başka bir kişiye işaret eder ve metni tek tıkla ulaşılan profiline bağlar.
- Biyografide bağlantı (Link-in-Bio)Link-in-Bio, profilinde bağlantı verdiğin ve tüm önemli bağlantılarını bir araya getiren tek bir sayfadır – örneğin web sitesi, mağaza veya sosyal profiller.
- Bulut depolamaBulut depolama, bir sağlayıcının sunucularında internet üzerinden eriştiğin; dosyalarını yedeklemek, senkronize etmek veya paylaşmak için kullandığın alandır.
C
- Canlı yayın (livestream)Canlı yayın, internet üzerinden gerçek zamanlı aktarılan videodur: izleyiciler olayları gerçekleştiği anda izler ve çoğu zaman canlı sohbetle katılabilir.
- CatfishingCatfishing, birinin güvenini veya sevgisini kazanmak için internette sahte bir kimlik yaratmaktır; çoğu zaman çalıntı fotoğraflar ve uydurma bir yaşam öyküsüyle.
- Çerezler (cookies)Çerezler, bir web sitesinin tarayıcında sakladığı küçük veri parçalarıdır; örneğin oturumunu açık tutmak ya da ayarlarını ziyaretler arasında hatırlamak için.
- Çevrimiçi dolandırıcılık (scam)Çevrimiçi dolandırıcılık, insanlardan para, veri veya erişim koparan aldatmacadır; örneğin sahte mağazalar, sahte ödüller ya da romantik dolandırıcılıklar yoluyla.
- Çevrimiçi durumuÇevrimiçi durumu, birinin şu an etkin olup olmadığını gösterir – genellikle yeşil bir nokta ya da “son çevrimiçi” olarak. Ne kadar görüneceğine sen karar vermelisin.
- Çevrimiçi izleme (tracking)Çevrimiçi izleme, sitelerde ve uygulamalarda davranışlarının, çoğu zaman sağlayıcılar arası kaydedilip hedefli reklam gibi amaçlar için profil çıkarılmasıdır.
- Clickbait (tık tuzağı)Clickbait, merakla tıklamaya çeken ama çoğu zaman vaat ettiğini vermeyen sansasyonel başlıklar veya küçük resimlerdir.
- Content Credentials (içerik kimlik bilgileri)Content Credentials, bir dosyadaki dijital olarak imzalanmış köken bilgileridir: bir görselin nasıl oluşturulduğunu ve sonradan nasıl düzenlendiğini gösterebilir.
D
- DeepfakeDeepfake, yapay zekâ ile oluşturulmuş ya da değiştirilmiş ve gerçek bir kişiyi inandırıcı biçimde taklit eden bir görüntü, video veya ses kaydıdır.
- Dezenformasyon (sahte haber)Dezenformasyon, aldatmak veya zarar vermek için kasıtlı olarak yayılan yanlış ya da yanıltıcı bilgidir. Gündelik dilde çoğu zaman sahte haber denir.
- Dijital egemenlikDijital egemenlik, dijital hizmetleri kendi koşullarında kullanabilmek demektir: verilerin nerede olduğunu, kimin eriştiğini bilmek ve sağlayıcı değiştirebilmek.
- Dijital erişilebilirlikDijital erişilebilirlik, web sitelerinin ve uygulamaların görme, işitme, motor veya bilişsel engeli olanlar dahil herkes tarafından kullanılabilmesidir.
- Dijital Hizmetler Yasası (DSA)Dijital Hizmetler Yasası (DSA), AB'nin dijital hizmetler tüzüğüdür. 2024'ten beri çevrimiçi platformları bildirim araçları ve şeffaflık sunmakla yükümlü kılar.
- Dijital Piyasalar Yasası (DMA)Dijital Piyasalar Yasası (DMA), çok büyük çevrimiçi platformlar için bir AB tüzüğüdür. Geçit bekçisi denen platformları adil koşullar sunmakla yükümlü kılar.
- Doğruluk kontrolü (fact check)Doğruluk kontrolü, bir iddianın doğru olup olmadığını kaynaklarla sınar ve internetteki yanlış bilgileri ve söylentileri doğru yere oturtmana yardımcı olur.
- Doxing (kişisel bilgileri ifşa etme)Doxing, bir kişinin adresi, telefon numarası veya iş yeri gibi özel bilgilerini toplayıp yayımlamaktır; çoğunlukla gözdağı vermek ya da ifşa etmek için yapılır.
- DürtmeDürtme, sözsüz bir selamdır: tek bir dokunuşla arkadaşın olan kişiye onu düşündüğünü gösterirsin – hiç mesaj yazmadan.
- Düzeltme hakkıGDPR Madde 16 kapsamındaki düzeltme hakkı, hakkındaki hatalı verilerin düzeltilmesini ve eksik verilerin tamamlanmasını talep etmeni sağlar.
E
- Ebeveyn onayıEbeveyn onayı, çocukların ve gençlerin bir çevrimiçi hizmeti kullanabilmesi ve verilerinin işlenebilmesi için ebeveynlerin verdiği onaydır.
- Ekran görüntüsü engellemeEkran görüntüsü engelleme, bir uygulamanın ekran görüntülerinde ve kayıtlarda yakalanmasını önler; genellikle giriş ya da ödeme gibi hassas ekranlarda kullanılır.
- Ekran paylaşımıEkran paylaşımı, bir görüşmede veya canlı yayında ekranındakileri, tüm görüntüyü ya da yalnızca tek bir pencereyi, başkalarına gerçek zamanlı gösterir.
- Ekran süresiEkran süresi, akıllı telefon, tablet veya bilgisayarda geçirdiğin süredir. Yalnızca ne kadar süre değil, onları ne için kullandığın da önemlidir.
- Emoji tepkisiEmoji tepkisi, bir gönderiye veya mesaja hiçbir şey yazmadan tek dokunuşla karşılık vermeni sağlar; hızlı bir onay ya da duygu işaretidir.
- Erişim hakkı (GDPR Madde 15)GDPR Madde 15'teki erişim hakkı, bir kuruluşun kişisel verilerini işleyip işlemediğini, neleri ve neden tuttuğunu öğrenmeni ve kopyasını almanı sağlar.
- EXIF verileriEXIF verileri, fotoğraf dosyalarında saklanan çekim zamanı, kamera modeli ve pozlama ayarları gibi ek bilgilerdir; çoğu zaman GPS konumu da bunlara dahildir.
F
- FediverseFediverse, sunucuları ortak bir protokolle bağlanan bağımsız sosyal ağların oluşturduğu bir ittifaktır – örneğin Mastodon.
- Feed (akış)Feed (akış), bir sosyal ağda sürekli güncellenen gönderi akışıdır; bağlantılarından ya da takip ettiğin konulardan gelen yeni içerikleri art arda gösterir.
- Fidye yazılımı (ransomware)Fidye yazılımı bir şantaj yazılımıdır: dosyaları şifreler veya cihazları kilitler, arkasındaki suçlular da serbest bırakmak için fidye ister.
- Filtre balonuFiltre balonu, algoritmalar sana çoğunlukla mevcut ilgi ve görüşlerine uyan içerikleri gösterdiğinde, diğer bakış açıları gözden kaybolduğunda oluşur.
G
- GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü)GDPR, kişisel verileri koruyan AB tüzüğüdür. Verilerin ne zaman işlenebileceğini ve insanların bilgileri üzerinde hangi haklara sahip olduğunu belirler.
- GDPR kapsamında rızaRıza, verilerinin belirli bir amaç için işlenmesine ilişkin özgürce verilmiş, bilgilendirilmiş ve açık onayındır; onu geri çekebilirsin.
- GIF (hareketli görsel)GIF, ses içermeyen kısa ve döngüsel bir görsel animasyondur; sohbetlerde ve gönderilerde tepki, şaka veya duygu ifade etmek için sık kullanılır.
- Gizlilik politikasıGizlilik politikası, bir sağlayıcının hangi kişisel verileri hangi amaçla ve hangi hukuki dayanakla işlediğini ve hangi haklara sahip olduğunu açıklar.
- Grup sohbetiGrup sohbeti, birden fazla kişinin ortak sohbetidir: her üye yazılan her mesajı görebilir ve bunlara yanıt verebilir.
H
- Hash fonksiyonu (özet fonksiyonu)Hash fonksiyonu, herhangi bir veriyi sabit uzunlukta kısa bir değere dönüştürür; verilerdeki değişiklikleri kolayca fark etmeyi sağlayan dijital bir parmak izidir.
- HashtagHashtag, önüne # işareti konan ve bir sosyal ağdaki gönderiyi bir konuya bağlayarak ilgili gönderilerin kolayca bulunmasını sağlayan bir anahtar kelimedir.
- Hesabın ele geçirilmesiHesabın ele geçirilmesinde biri hesabına yetkisiz erişim sağlar ve onu senin adına kullanır; çoğunlukla çalınan parolalar veya kimlik avı yoluyla.
- Hikâye (sosyal ağlarda)Hikâye (story), bir sosyal ağda yalnızca sınırlı bir süre, çoğu zaman yaklaşık 24 saat görünür kalıp sonra kaybolan bir fotoğraf veya video gönderisidir.
- HSTSHSTS, bir web sitesinin tarayıcıya verdiği talimattır: ilk ziyaretten itibaren siteye yalnızca şifreli HTTPS ile bağlan, asla düz http ile değil.
- HTTPSHTTPS, HTTP web protokolünün şifreli sürümüdür: tarayıcın ile bir web sitesi arasındaki içerik, yolda okunmaya veya değiştirilmeye karşı korunur.
I
- ICS dosyasıICS dosyası, randevuların takvim uygulamaları, e-posta programları ve web siteleri arasında paylaşılmasını sağlayan, iCalendar biçiminde bir takvim dosyasıdır.
- Influencer (fenomen)Influencer'lar, sosyal ağlarda geniş bir erişime sahip olan ve paylaşımları takipçilerinin görüşlerini ve satın alma kararlarını şekillendiren kişilerdir.
İ
- İçerik moderasyonuİçerik moderasyonu, yasa dışı veya kurallara aykırı içerikleri bulmak, kaldırmak ya da kısıtlamak için çevrimiçi platformlarda paylaşılanların incelenmesidir.
- İçerik şikâyetiŞikâyet işlevi, kuralları ihlal eden veya seni endişelendiren gönderileri, profilleri ya da mesajları moderatörlere bildirmeni sağlar.
- İki faktörlü kimlik doğrulama (2FA)İki faktörlü kimlik doğrulama (2FA), giriş yaparken kimliğini iki farklı yolla kanıtlaman demektir; örneğin bir parolayla ve bir uygulamadan gelen kodla.
K
- Kaba kuvvet saldırısı (brute-force)Kaba kuvvet saldırısında suçlular, otomatik araçlarla çok sayıda parolayı veya anahtarı, kombinasyonlardan biri tutana kadar tek tek dener.
- Karanlık modKaranlık mod, koyu arka plan ve açık renkli metin sunan bir görünüm ayarıdır; birçok sistem, uygulama ve web sitesi bunu parlak görünüme alternatif olarak sunar.
- Kaybolan mesajlarKaybolan mesajlar belirli bir süre sonra sohbetten kendiliğinden silinir; böylece konuşmalar kalıcı olarak saklanmaz.
- Kaydedilen gönderiler (yer imleri)Kaydedilen gönderiler kişisel bir hatırlatma listesidir: gönderileri paylaşmadan ve yorumlamadan, sonra yeniden bulmak için kenara koyarsın.
- Kimlik hırsızlığıKimlik hırsızlığında suçlular, başka birinin kişisel verilerini kullanarak onun adına alışveriş yapar, sözleşme imzalar veya hesapları ele geçirir.
- Konum paylaşımıKonum paylaşımı, başkalarına şu an nerede olduğunu söylemektir; örneğin sohbette bir harita olarak, bir kez veya canlı akış biçiminde.
- Kötü amaçlı yazılım (malware)Kötü amaçlı yazılım, verileri gizlice gözetlemek, cihazlara zarar vermek veya saldırganlara erişim sağlamak için tasarlanmış programlardır.
- Kuantum sonrası kriptografiKuantum sonrası kriptografi, gelecekteki güçlü kuantum bilgisayarların saldırılarına dayanacak şekilde tasarlanmış şifreleme ve imza yöntemlerini ifade eder.
- Küçük ilanlarKüçük ilanlar, çoğunlukla bireylerin ikinci el eşya sattığı, verdiği veya takas ettiği kısa çevrimiçi ilanlardır. Dolandırıcılığı nasıl fark edeceğini de öğren.
- Kullanıcıyı engellemeEngelleme iletişimi keser: hizmete göre kişi artık sana yazamaz, istek gönderemez veya içeriklerini göremez; kontrol sende kalır.
M
- MemeMeme, genellikle esprili olan bir görsel, video ya da metindir; internette tekrar tekrar paylaşılır, uyarlanır ve yeniden harmanlanır.
- Mesajlaşma uygulaması (messenger)Mesajlaşma uygulaması, anlık mesajlaşma hizmetidir: kişilere veya gruplara yazar, fotoğraf ve sesli mesaj gönderir, arama yaparsın.
- Meşru menfaatMeşru menfaat, GDPR kapsamında bir hukuki dayanaktır; ilgili kişilerin hakları ağır basmadığı sürece rıza olmadan işlemeye izin verir.
- Meta verilerMeta veriler, veriler hakkındaki verilerdir: örneğin bir fotoğrafın ne zaman, nerede ve hangi cihazla çekildiği ya da mesajı kimin kime ne zaman gönderdiği.
- Minnet günlüğüMinnet günlüğü küçük bir alıştırmadır: düzenli olarak neye minnettar olduğunu yazarsın ve dikkatini bilinçli olarak iyiye yöneltirsin.
- ML-KEMML-KEM, NIST tarafından standartlaştırılmış bir kuantum sonrası yöntemdir; iki cihazın ortak bir gizli anahtarı ağ üzerinden göndermeden belirlemesini sağlar.
N
- Nefret söylemiNefret söylemi, insanları köken, din, cinsiyet, cinsel yönelim veya engellilik gibi özellikleri nedeniyle aşağılayan ya da onlara saldıran dildir.
- Netiquette (ağ görgü kuralları)Netiquette, internette, örneğin sohbetlerde, forumlarda ve sosyal ağlarda nazik ve saygılı davranış için yazılı olmayan kurallar anlamına gelir.
O
- Okundu bilgisiOkundu bilgisi, gönderene mesajının açıldığını bildirir; çoğunlukla bir onay işareti ya da “Okundu” gibi bir notla gösterilir.
- Onion hizmetiOnion hizmeti, .onion adresine sahip ve yalnızca Tor üzerinden erişilebilen bir web sitesi ya da hizmettir; bu sayede bağlantı Tor ağından hiç çıkmaz.
- Otomatik çeviriOtomatik çeviri, yabancı dildeki gönderileri ve mesajları bir tuşa basarak okunabilir kılar – bunun için metin bir çeviri hizmetine gönderilir.
- Oturum (oturum açılan cihazlar)Oturum, bir cihazda oturum açık olduğu süredir. Her cihazın kendi oturumu vardır; bunları inceleyebilir ve sonlandırabilirsin.
P
- Parola yöneticisiParola yöneticisi, giriş bilgilerini tek bir yerde şifreli olarak saklar, güçlü parolalar üretir ve giriş yaparken bunları senin için doldurur.
- Passkey (geçiş anahtarı)Passkey (geçiş anahtarı), parolanın yerini alan dijital bir giriş anahtarıdır: bunun yerine parmak izin, yüz tanıma ya da cihaz PIN'inle giriş yaparsın.
- Phishing (oltalama)Phishing (oltalama), suçluların sahte mesaj veya sitelerle insanları kandırıp parola, kod ya da ödeme bilgilerini vermelerini sağladığı bir dolandırıcılıktır.
- Profil ziyaretçileriProfil ziyaretçileri, profiline bakmış kişilerdir. Bazı ağlar yalnızca sayıları, bazıları isimleri de gösterir – bunu önceden bilmek önemlidir.
- Progresif web uygulaması (PWA)Progresif web uygulaması (PWA), ana ekranına ya da masaüstüne bir uygulama gibi yüklenebilen ve kendi penceresinde açılan bir web sitesidir.
- Push bildirimi (anlık bildirim)Push bildirimi, bir uygulamanın ya da web sitesinin cihazına, o an açık olmasa bile kendiliğinden gönderdiği bir mesajdır.
Q
R
S
- Sahte profilSahte profil, uydurma veya çalıntı bilgilerle gerçek bir kişiymiş gibi davranan bir hesaptır; sıklıkla dolandırıcılık, spam veya taciz için kullanılır.
- Sesli mesajSesli mesaj, bir sohbette gönderdiğin ve karşındaki kişinin zamanı uygun olduğunda dinleyebildiği kısa bir ses kaydıdır.
- Sesli odaSesli oda, insanların sesle konuşup yanında yazışabildiği, kalıcı bir çevrimiçi buluşma yeridir; kimsenin arama yapması gerekmez.
- Sessize alma (mute)Sessize alma, bir kişiyi, sohbeti veya kaynağı kısık sese çevirir: bağlantı sürer, ancak daha az bildirim ve kesinti alırsın.
- Sextortion (cinsel şantaj)Sextortion, mahrem fotoğraf veya videolarla yapılan şantajdır: failler bunları yayımlamakla tehdit eder, para veya daha fazla materyal ister. Senin suçun değildir.
- ShadowbanShadowban gizli bir kısıtlamadır: bir hesabın gönderileri, kişiye haber verilmeden başkalarına neredeyse hiç gösterilmez olur.
- Sıfır gün açığı (zero-day)Sıfır gün açığı, saldırganların üretici henüz haberdar değilken ya da güncelleme yokken kullanabildiği bir güvenlik boşluğudur.
- SIM swapping (SIM değiştirme dolandırıcılığı)SIM swapping, suçluların SMS giriş kodlarını ele geçirmek için kurbanın telefon numarasını kendi kontrollerindeki bir SIM karta taşıttığı dolandırıcılıktır.
- Siber groomingSiber grooming, yetişkinlerin çocuk ve gençleri manipüle etmek veya cinsel olarak istismar etmek için internette bilerek güvenlerini kazanmasıdır.
- Siber zorbalıkSiber zorbalık, insanların sosyal ağlar ya da mesajlaşma uygulamaları üzerinden defalarca hakarete uğraması, aşağılanması, tehdit edilmesi veya dışlanmasıdır.
- Sideloading (yan yükleme)Sideloading, bir uygulamayı resmî uygulama mağazası yerine doğrudan bir dosyadan yüklemektir; Android’de bu genellikle bir APK dosyasıdır.
- Silme hakkıGDPR Madde 17 kapsamındaki silme hakkı, belirli yasal koşullar sağlandığında bir kuruluşa kişisel verilerini sildirmeni mümkün kılar.
- Sohbet oyunuSohbet oyunu, mesajlaşma uygulamasının içinde oynanan küçük bir ortak oyundur; örneğin herkesin gizlice yanıtladığı, sonra birlikte gösterilen bir soru gibi.
- Sosyal ağSosyal ağ, insanların profil oluşturduğu, birbirleriyle bağlantı kurduğu ve gönderi, fotoğraf veya mesaj paylaştığı bir çevrimiçi hizmettir.
- Sosyal botSosyal bot, bir sosyal ağda kendi başına paylaşım yapan, beğenen veya içerik paylaşan ve çoğu zaman gerçek bir insan gibi davranan otomatik bir hesaptır.
- Sosyal medyaSosyal medya, kullanıcıların içeriği kendilerinin yayımladığı, yorumladığı ve paylaştığı çevrimiçi hizmetlerdir – sosyal ağlardan video platformlarına kadar.
- Sosyal mühendislikSosyal mühendislik, dolandırıcıların insanları verilerini açıklamaya, para aktarmaya veya hesaplara erişim vermeye yönlendirmek için kullandığı hilelerdir.
- SpamSpam, e-posta, sohbet veya yorum yoluyla gelen istenmeyen toplu iletidir; çoğunlukla reklam, zincir mesaj ya da dolandırıcılık girişimi olur.
T
- Takma adlandırma (pseudonymisation)Takma adlandırma, adları ve diğer tanımlayıcıları kodlarla değiştirir; veriler yalnızca ayrı saklanan ek bilgilerle bir kişiyle ilişkilendirilebilir.
- Tasarım yoluyla gizlilik (privacy by design)Privacy by design, veri korumasını sonradan eklemek yerine, teknolojinin ve hizmetlerin geliştirilmesinin en başından itibaren içlerine yerleştirmek demektir.
- Tek görüntülemeTek görüntüleme, alıcının bir fotoğrafı ya da videoyu yalnızca bir kez açmasına izin verir; sonrasında sohbette bir daha açılamaz.
- Topluluk kurallarıTopluluk kuralları, bir platformun davranış kurallarıdır: nelere izin verildiğini, nelere verilmediğini ve ihlal halinde neler olabileceğini belirler.
- Tor ağıTor ağı, internet bağlantılarını birkaç şifreli aktarıcı üzerinden yönlendirerek çevrimiçi etkinliğinin IP adresinle ilişkilendirilmesini zorlaştırır.
- Troll (internet trolü)Troll, hakaretler, tartışmalar veya saçmalıklarla internette insanları kasıtlı olarak kışkırtan, tepki çekmeye ve sohbetleri bozmaya çalışan kişidir.
U
- Uçtan uca şifrelemeUçtan uca şifreleme, bir mesajı yalnızca gönderenin ve alıcının okuyabilmesi demektir; mesajı ileten hizmet bile yalnızca karıştırılmış veriler görür.
- Uygulama izinleriUygulama izinleri, akıllı telefonundaki bir uygulamanın kamera, mikrofon, konum, kişiler veya fotoğraflar gibi şeylere erişip erişemeyeceğini belirler.
V
- Veri ihlaliVeri ihlalinde kişisel veriler, örneğin bir siber saldırı, yanlış yapılandırma ya da basit bir hata sonucunda yetkisiz kişilerin eline geçer veya kaybolur.
- Veri işleyen (adına veri işleme)Veri işleyen, başka bir kuruluş adına ve onun talimatlarıyla kişisel verileri işleyen, örneğin bir barındırma şirketi gibi bir hizmet sağlayıcıdır.
- Veri minimizasyonuVeri minimizasyonu, belirli bir amaç için gerçekten gerekli olandan fazlasını değil, yalnızca o kadar kişisel veri toplamak ve saklamak demektir.
- Veri taşınabilirliğiVeri taşınabilirliği, GDPR Madde 20 kapsamında sağladığın verileri yaygın, makine tarafından okunabilir bir biçimde alma ve başka bir hizmete taşıma hakkındır.
- Video konferansVideo konferans, birkaç kişiyi internet üzerinden görüntü ve sesle bağlar; böylece farklı yerlerden bile birbirinizi görüp konuşabilirsiniz.
- VoIP / internet telefonuVoIP (Voice over IP), internet üzerinden telefonla konuşmaktır: sesin dijitalleştirilir ve klasik şebeke yerine veri paketleri hâlinde gönderilir.
- VPNVPN (sanal özel ağ), veri trafiğini şifreli bir tünel üzerinden bir sunucuya yönlendirir; sunucu da bu trafiği internete iletir.