Onlaýn aldaw (scam)
Onlaýn aldaw internetdäki aldawdyr; ol adamlardan pul, maglumat ýa-da giriş alýar, meselem, galp dükanlar, ýalan baýraklar ýa-da romantik aldawlar arkaly.
Onlaýn aldaw näme?
Köplenç scam diýilýän onlaýn aldaw internetde adamlary töleg etmäge, maglumat bermäge ýa-da howply baglanyşyklara basmaga mejbur etmek üçin niýetlenen aldawy aňladýar. Edýänler oýlanyp tapylan hekaýalary, galp profilleri ýa-da meňzeş web sahypalary ulanýar. Bu diňe tehniki hileler barada däl: adatça olar ynamy, gorkyny, gyzyklanmany ýa-da gowy söwda umydyny bilkastlaýyn ulanýar.
Adaty aldawlar
Adaty mysallar pulyňy alyp, hiç haçan ýetirmeýän galp dükanlar we öňünden töleg talap edýän bildiriş aldawydyr. Beýlekilere duýgular galplanýan romantik aldawlar, güman edilýän baýrak oýunlary, çalt pul wada berýän maýa goýum teklipleri we gyssagly pul gerek bolan güman edilýän tanyşlaryň habarlary girýär. Phishing hem şu ýere degişli: galp habarlar seni meňzeş giriş sahypalaryna çekmäge synanyşýar. Bu aldawlaryň umumy zady wagt basyşyny döretmekleri we köplenç sowgat kartlary ýaly adaty bolmadyk töleg usullaryny soramalarydyr.
Nämä üns bermeli
Hakykatdanam gowy bolup görünýän teklipleri, «diňe şu gün» ýaly basyşy we nätanyşlara öňünden töleg talaplaryny şübheli hasapla. Parollary, giriş kodlaryny ýa-da bank maglumatlaryny hiç haçan berme we iberijileri we web salgylaryny üns bilen barla. Bildirişlerde harydy şahsan almak we ýerinde tölemek has howpsuz. Bir zat bolan bolsa, derrew bankyňa ýa-da töleg hyzmatyňa ýüz tut, çat taryhy we hasap çykarylyşy ýaly subutnamalary sakla we polisiýa habar ber. Sarp ediji maslahat merkezleri hem kömek edip biler.
Friendstime-da
Friendstime bazarynda gyzyklanýan alyjylar saňa Friendstime çatynda ýazýar; e-poçta salgyň we telefon belgiň gizlin galýar. Alyjylar we satyjylar tölegi göni biri-biri bilen ylalaşýar – şonuň üçin pulyňy kime iberýändigiňi özüň üns bilen barla. Paroluňy we iki faktorly koduňy diňe friendsti.me-de ýa-da Friendstime programmasynda girizýärsiň we hiç kim bilen paýlaşmaýarsyň. Postlar, profiller we habarlar barada, meselem, spam sebäpli, şikaýat edip bolýar; her şikaýaty adamlar barlaýar we bozulmalarda mazmun aýrylýar, hasaplar togtadylýar. Kimdir birini bloklamak ondan islenmeýän göni habarlary bes edýär.
Köp berilýän soraglar
Aldawa düşsem näme etmeli?
Çalt hereket et: bankyňa ýa-da töleg hyzmatyňa habar ber, giriş maglumatlaryňy beren bolsaň, parollary üýtget we ähli subutnamalary sakla. Polisiýa habar ber we aragatnaşyk bolan hyzmata profil ýa-da teklip barada habar ber. Pulyň yzyna gaýtarylmagy üçin güman edilýän «töleglere» pul töleme – bu köplenç indiki aldawdyr.
Galp dükany ýa-da şübheli teklibi nädip tanamaly?
Duýduryş alamatlary göze ilýän pes bahalar, diňe öňünden töleg ýa-da adaty bolmadyk töleg usullary, ýok ýa-da biri-birine garşy üpjün edijiniň maglumatlary we meşhur markanyňkyna diňe meňzeş görünýän web salgysydyr. Garaşsyz synlary hem barla we satyjy barada beýleki adamlaryň tejribesini gözle.
Akylly adamlar hem näme üçin aldawa düşýär?
Sebäbi aldawçylar duýgulara bilkastlaýyn ýüz tutýar we wagt basyşyny döredýär, şonuň üçin has az üns bilen pikir edýäris. Bu samsyk bolmak bilen baglanyşykly däl we islendik adama täsir edip biler. Tölemezden öň arakesme etmek, sorag bermek ýa-da kimdir biri bilen gürleşmek iň gowy gorag.
Degişli terminler
Degişli temalar
Friendstime bilen tanyş
Agza bolmak bir minut alýar we mugt.