डिसइन्फॉर्मेशन (फेक न्यूज)
डिसइन्फॉर्मेशन म्हणजे फसवण्यासाठी किंवा हानी करण्यासाठी जाणूनबुजून पसरवलेली खोटी किंवा दिशाभूल करणारी माहिती. रोजच्या भाषेत तिला अनेकदा फेक न्यूज म्हणतात.
डिसइन्फॉर्मेशन म्हणजे काय?
डिसइन्फॉर्मेशन म्हणजे उद्देशपूर्वक पसरवलेला खोटा किंवा दिशाभूल करणारा मजकूर, उदाहरणार्थ मतांवर प्रभाव टाकण्यासाठी, अविश्वास पेरण्यासाठी किंवा पैसे कमावण्यासाठी. तिला मिसइन्फॉर्मेशनपासून वेगळे केले जाते, जी माहिती तीही चुकीची असते पण फसवण्याच्या हेतूशिवाय, उदाहरणार्थ चुकून, पुढे पाठवली जाते. फेक न्यूज हा शब्द प्रचलित आहे पण अस्पष्ट आहे, कारण एखाद्याला न आवडलेल्या अचूक बातम्यांना बदनाम करण्यासाठीही तो वापरला जातो.
सामान्य प्रकार आणि इशाऱ्याच्या खुणा
डिसइन्फॉर्मेशन पूर्णपणे बनावट असू शकते, पण अधिक वेळा ती सत्य आणि असत्य यांची सरमिसळ करते: चुकीच्या संदर्भातील खरे फोटो, छोटे केलेले उद्धरण, दिशाभूल करणारी शीर्षके किंवा बनावट दस्तऐवज. ती अनेकदा भीती किंवा संताप यांसारख्या तीव्र भावनांना साद घालते आणि लवकर शेअर करण्याची घाई करते. काल्पनिक तज्ज्ञ, प्रसिद्ध माध्यमांची नक्कल करणाऱ्या बनावट वेबसाइट्स आणि AI-निर्मित चित्रे किंवा आवाजही आढळतात.
मजकूर कसा तपासायचा
शेअर करण्यापूर्वी झटपट तपासणी फायद्याची असते: स्रोतामागे कोण आहे, संपर्क तपशील किंवा कायदेशीर सूचना आहे का, आणि इतर प्रतिष्ठित माध्यमे तेच सांगत आहेत का? तारीख आणि संदर्भ तपासा, कारण जुनी चित्रे अनेकदा नव्या घटनांसोबत पुन्हा समोर येतात. रिव्हर्स इमेज सर्चमुळे फोटो प्रथम कुठे दिसला ते कळते. फॅक्ट-चेकिंग टीम्स मोठ्या प्रमाणावर शेअर झालेल्या खोट्या बातम्यांचे खंडन करतात. EU मध्ये डिजिटल सर्व्हिसेस अॅक्टनुसार खूप मोठ्या प्लॅटफॉर्म्सनी डिसइन्फॉर्मेशनसारख्या जोखमींचे मूल्यांकन करून त्या कमी करणे आवश्यक आहे.
Friendstime वर
Friendstime वर तुम्ही पोस्ट्स, टिप्पण्या, स्टोरीज आणि प्रोफाइल्सची तक्रार करू शकता आणि ‘चुकीची माहिती’ यांसारखे कारण निवडू शकता; तक्रारींची तपासणी माणसे करतात. पोस्ट्सवर फॅक्ट-चेक नोंदही असू शकते, उदाहरणार्थ ‘वादग्रस्त’ किंवा ‘चुकीची माहिती’. Android अॅपमध्ये सदस्य एखादे विधान खरे आहे का यावर अतिरिक्त मतही देऊ शकतात. चित्रांना AI-निर्मित म्हणून लेबल करता येते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
डिसइन्फॉर्मेशन आणि मिसइन्फॉर्मेशनमध्ये काय फरक आहे?
मुख्य मुद्दा हेतूचा आहे. डिसइन्फॉर्मेशन फसवण्यासाठी जाणूनबुजून पसरवली जाते; मिसइन्फॉर्मेशन चुकीची असते पण सद्भावनेने शेअर केली जाते.
माझ्या ओळखीचे लोक खोट्या बातम्या शेअर करत असतील तर काय करावे?
शांतपणे आणि तथ्यांवर आधारित उत्तर द्या, शक्यतो खाजगीत, आणि विश्वासार्ह स्रोताची लिंक द्या. लोकांना सार्वजनिक ठिकाणी लाजवल्याने ते अनेकदा उलट अधिक बचावात्मक होतात.
संबंधित संज्ञा
संबंधित विषय
Friendstime वापरून पाहा
नोंदणी करायला एक मिनिट लागते आणि ती विनामूल्य आहे.